In gesprek met Balout Khazraei over Nowruz

‘Het nieuwe jaar begint voor mij niet op 1 januari, maar met Nowruz’

Op 20 maart, om exact 10 uur, 37 minuten en 20 seconden staat de zon loodrecht boven de evenaar. Niets bijzonders zou je zeggen. Maar laat dit nou het moment zijn dat miljoenen mensen ter wereld elkaar een gelukkig nieuwjaar wensen. Een gelukkig Nowruz om precies te zijn. En dat valt niet altijd op dezelfde datum zoals de Westerse wereld gewend is met de jaarwisseling op 31 december. Met Nowruz wordt de hergeboorte van de natuur gevierd. Het nieuwe leven en het moment dat de aarde ontwaakt uit een lange winterslaap. 

Afgelopen week schoven we aan bij Balout Khazraei, een van de initiatiefnemers van het Nowruz Online Lentefestival. Nowruz, dat door meer dan 300 miljoen mensen gevierd wordt bestaat al duizenden jaren. Oorspronkelijk is het een feest afkomstig uit Centraal Azië en het heeft zich de laatste decennia als een olievlek over de wereld verspreid. Ook in Nederland wonen tienduizenden mensen die zijn opgegroeid met de Nowruz traditie. Balout Khazraei, die in Teheran opgroeide, vond het tijd om de viering nu ook op de Haagse agenda te zetten. Hiervoor sloeg zij de handen ineen met haar man Shervin Nekuee en met het Zuiderstrandtheater en Het Nationale Theater. 

Jij groeide op met Nowruz. Vertel eens?
Ik denk dat mijn eerste herinneringen teruggaan naar toen ik een jaar of zes, zeven was. We vierden Nowruz altijd met de hele familie bij mijn oma. Traditie is dat je direct na de jaarwisseling al je familie afgaat om ze een gelukkig Nowruz toe te wensen. Ondanks dat mijn ouders geen rijbewijs hadden moesten we afstanden afleggen die we in Nederland niet gewend zijn. Om de familie van mijn vader te bezoeken moesten we twaalf uur met zijn allen in de taxi zitten dwars door het binnenland van Iran. 

Je zegt dat je het altijd bij je oma vierde. Ik hoorde je praten over een familiefeest. Kan je een parallel trekken met een van de Westerse vieringen zoals Kerst of Pasen?
Nou eigenlijk is het nergens mee te vergelijken en uniek in zijn soort. Inderdaad, komen mensen tijdens Nowruz net als bij Kerst en Pasen ook bij elkaar, maar het staat in los van religie. Buiten het feit dat veel mensen hier al het hele jaar naar uitkijken is het ook een goed moment om iedereen weer te zien. Sommige familieleden wonen gewoon te ver weg om ze vaak te kunnen bezoeken. Ook daarom heeft Nowruz iets speciaals. Verder was het in Iran altijd zo dat de jaarwisseling werd opgevolgd door dertien nationale vrije dagen. Het fijne dat ik mij daar aan herinner is dat je twee weken niet aan school of werk hoefde te denken, en tijd met je familie kon doorbrengen.

Betekent dat dan ook dat je meer waarde hecht aan Nowruz dan aan de jaarwisseling op 31 december?
De gregoriaanse jaarwisseling zie ik persoonlijk niet als de echte jaarwisseling. Voor mij begint het nieuwe jaar pas echt wanneer de natuur daar klaar voor is. Dus, wanneer de zon loodrecht boven de evenaar staat en de natuur ontwaakt uit haar winterslaap. Alles komt dan letterlijk en figuurlijk weer tot leven. Dat is dan ook waar ik mij graag aan vasthoud. En het leuke is, is dat het altijd wisselt, maar dat het moment overal ter wereld hetzelfde is. Bijvoorbeeld, hier vieren we het rond 10 uur in de ochtend, dat betekent dat mensen in New York om vijf uur ‘s ochtends hiervoor uit bed komen. 

Dan terug naar de viering zelf. Zijn er nog speciale tradities waar jullie je aan hielden?
Nou, dat je als kind in ieder geval verplicht wakker moest worden net voor het tijdstip dat we Nowruz zouden vieren. Het feest missen was een absolute no-go! Verder werd er altijd uitgebreid gegeten en gedronken met de hele familie. In de aanloop naar Nowruz is het traditie (niet alleen binnen onze familie) om nieuwe kleren te kopen.

Speciale kleding?
Eigenlijk gewoon nieuwe kleding die je in aanloop naar het nieuwe jaar krijgt zeg maar. Ook het huis grondig schoonmaken is een van de dingen die standaard door iedereen wordt gedaan om fris en fruitig het nieuwe jaar in te gaan. Verder kan ik mij herinneren dat we ook elk jaar geld kregen, en dat dat altijd gloednieuwe biljetten waren. We mochten ze uitgeven of bewaren. Ik heb nog ergens een stapeltje biljetten waarop mijn oma gelukkig nieuwjaar heeft geschreven. 

Heb je deze tradities door het leven meegenomen?
Het is sowieso anders in Nederland dan in Teheran. Mijn geluk is dat ik met mijn familie hier terecht ben gekomen en we de traditie toch nog lang in stand hebben kunnen houden. Vanaf het moment dat ik op mijzelf ging wonen heb ik het eerlijk gezegd een beetje verwaarloosd. Als student kwamen de tijdstippen om Nowruz te vieren vaak ongunstig uit. Toch heb ik er altijd wel veel waarde aan gehecht. Nu ik weer wat ouder ben en zelf kinderen heb is het gelukkig weer helemaal terug en vier ik het weer ieder jaar. 

Wat ik wel mis is de energie van Teheran rond deze tijd van het jaar. Als ik rond deze tijd van het jaar in Iran zou rondlopen is Nowruz overal om je heen. De straten zijn vol met mensen die hun laatste boodschappen op de markt doen, ouders met kinderen die kleding kopen en veel winkels die elementen van de Haft-Sin verkopen. Dat zijn zeven symbolische items die je altijd bij Nowruz op een tafel zet die in verband staan met het begin van de lente. Hier zie ik dit helaas (nog) te weinig om mij heen. Dat is dan ook een van die momenten dat ik mij eenzaam kan voelen in Nederland. 

Eenzaam...Zijn er dan geen andere mensen in Nederland die dit ook vieren?
Nee hoor, ik ben gelukkig niet de enige. Sowieso vierde ik het dus altijd met mijn familie, maar je mist wel een beetje het thuisland op dat moment. Behalve ik zijn er nog heel veel mensen die er waarschijnlijk zo over denken. Daarom werd er in het verleden vaak uitbundig met elkaar gefeest. Denk bijvoorbeeld aan grote zalen, die werden afgehuurd in het weekend of zelfs aan Paradiso in Amsterdam. Daar kwamen heel veel Iraniërs bij elkaar om Nowruz met elkaar te vieren. Maar dan heb ik het wel over 20 jaar geleden hoor, lacht ze. 

We hebben het nu dan voornamelijk over de Iraanse variant van Nowruz, maar ik begrijp dat het een feest afkomstig is uit Centraal-Azië. Wordt het bijvoorbeeld op dezelfde manier in Afghanistan gevierd als in Iran?
Ik heb me daarin zeker verdiept. In de kern komt het natuurlijk neer op hetzelfde, maar toch heeft ieder land, iedere streek en misschien zelfs elke plaats wel weer verschillende gewoontes. In Koerdistan is het bijvoorbeeld gebruikelijk om met fakkels door het dorp te trekken, waar in Tadzjikistan jongeren met bloemen op stokjes langs de deuren gaan en liedjes zingen. Die tradities heb je dan weer niet in Teheran.

Des te interessanter in een land als Nederland om al deze verschillende tradities dan is bij elkaar te brengen.
Nou dat is ook mijn missie, want dat gebeurde eigenlijk niet of nauwelijks. Afghanen, Iraniërs, Koerden...Iedereen bleef een beetje binnen de muren van zijn eigen community. Ik wilde deze mensen juist graag bij elkaar brengen. Zo zie je op 31 december op straat toch ook mensen samenkomen die elkaar niet of nauwelijks kennen? Zodoende heb ik in 2014 Nowruz als festival georganiseerd in Theater Dakota waar zowel Nederlands- Afghaanse, Koerdische, Iraanse als Tadzjieken samenkwamen om kunst en poëzie met elkaar te delen. Naderhand was het één groot feest waarbij alle nationaliteiten hand in hand de vloer opgingen voor een Koerdische dans. Dat was fantastisch natuurlijk en een grote wens die daarmee in vervulling ging. Helaas heb ik het de afgelopen jaren niet meer kunnen organiseren en ben daarom extra blij met de oorstart die we gaan maken.

Ja, gelijk een mooi bruggetje naar het aankomende Nowruz Online Lentefestival in de Nieuwe Kerk en in Theater aan het Spui. Poëzie en kunst dus op zaterdag 3 april in een online festival. Waarom poëzie en kunst?
Het is geen ritueel of traditie dat bij Nowruz hoort, maar ik durf wel te zeggen dat er heel veel mensen zijn die waarde hechten aan poëzie en muziek en dat betrekken bij Nowruz. Neem bijvoorbeeld de Haft-Sin waar we het net over hadden. Er zijn mensen die een Koran in het midden van de tafel plaatsen, maar ook mensen die bewust in de plaats van een dichtbundel van Hafez kiezen. Ook daar wordt veel van gezongen en op gemusiceerd.  

In ieder geval kiezen we er om tijdens dit Nowruz festival tradities uit verschillende en diverse culturen te laten zien. Denk aan Koerdische dans, muziek uit Iran en Afghanistan, maar ook poëzie door artiesten met verschillende achtergronden. Helaas allemaal zonder publiek, maar gratis toegankelijk via livestream. Misschien handig om onderin dit interview de website even te vermelden voor het volledige programma? (Jazeker dat gaan we doen: red.)

Oke, je gaat het dus groots aanpakken in de Nieuwe Kerk en Theater aan het Spui. Ik ga zeker kijken. Ik begreep dat jij ook nog een muziekstuk hebt voorbereid? 
Het leek me wel leuk om de lezers van dit interview in de stemming te brengen. Ik heb een stuk gekozen van Banan. Hij is een Iraanse zanger die ik erg hoog heb zitten met en wordt gekenmerkt door zijn fluwelen stem. Die heb ik helaas zelf niet, haha. Maar de betekenis van dit lied is erg mooi en vooral bekend onder Iraniërs.

Over Balout Khazraei

Cookies

We maken gebruik van cookies en vergelijkbare technieken om het gebruik van de website te analyseren, om het mogelijk te maken content van derden af te beelden, zoals ook video’s, en voor verschillende andere toepassingen. Deze cookies worden ook geplaatst door derden. Door ‘akkoord’ te klikken, stem je hiermee in. Als je niet akkoord bent, kun je via de knop ‘Instellingen aanpassen’ je voorkeuren opgeven. Meer informatie…

Cookies zijn nodig om de website goed te laten functioneren. Zo wordt je winkelmandje onthouden tijdens de bestelling en kunt je inloggen op de website.

Maar cookies zijn ook nodig om de ervaring op de website te verrijken. Bijvoorbeeld media van derde partijen, zoals video's, gaan vaak gepaard met cookies. Ook houden we statistieken bij om de site doorlopend te verbeteren.

Als laatste worden cookies ook gebruikt om informatie rond onze marketing-activiteiten, zoals nieuwsbrieven en advertenties, zo efficiënt en persoonlijk mogelijk uit te kunnen uitvoeren.

Cookie instellingen